Chọn đúng hình dạng file

Ý chính

Tri thức bền không chỉ cần được lưu. Nó cần được lưu đúng hình dạng. Nếu chọn sai hình dạng, người đọc sau này sẽ không biết nên dùng file đó để làm gì.

Các hình dạng phổ biến

• Note: ý tưởng hoặc thông tin tham khảo chưa thành quy trình.
• Decision log: đã chốt một lựa chọn quan trọng.
• SOP: quy trình người đọc có thể làm theo nhiều lần.
• Runbook: cần lệnh, path, service check cụ thể để vận hành.
• Checklist: cần kiểm nhanh trước hoặc sau khi làm.
• Template: cần form trống để copy dùng lại.
• AR: việc đang dở hoặc sắp mất ngữ cảnh.
• AAR: việc đã xong và cần rút bài học.
• Case study: câu chuyện thật đủ bằng chứng để dạy người khác.

Cây quyết định nhanh

• "Làm thế nào?" → SOP hoặc runbook.
• "Đã chọn gì?" → decision log.
• "Trước khi làm nhớ kiểm gì?" → checklist.
• "Lần sau điền gì vào mẫu?" → template.
• "Đang dở, người sau nối tiếp ra sao?" → AR.
• "Xong rồi, học được gì?" → AAR.
• "Dạy lại từ một trận thật thế nào?" → case study.

Anti-pattern

Đừng gom mọi thứ vào một file notes.md khổng lồ. Nó dễ tạo, nhưng khó dùng lại.

Bài tập

Với mỗi ý KEEP ở bài trước, chọn một shape. Nếu phân vân giữa hai shape, chọn shape nhỏ hơn trước. Checklist nhỏ thắng SOP dài nếu nhu cầu chỉ là kiểm nhanh.